Người mới nuôi ong dú ở Cà Mau thường áp nguyên cách làm đọc được trên mạng, phần lớn viết cho vùng khác. Rồi thắc mắc vì sao đàn không lên như mô tả.
Khí hậu ở đây nóng ẩm, mưa nhiều nhất nước, chịu ảnh hưởng biển hai mặt. Riêng điều đó đã đủ làm mọi thứ khác đi.
Cà Mau thuộc cực nam đồng bằng sông Cửu Long, khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều nhất nước, chịu ảnh hưởng biển hai mặt. Độ ẩm rất cao gần như quanh năm.
Mùa mưa kéo dài tháng 5 đến tháng 11, mùa khô tháng 12 đến tháng 4. Nhịp này quyết định gần như mọi việc trong năm của người nuôi ong.
Một đặc điểm nữa cần nhớ: rừng tràm U Minh Hạ và vùng nước lợ, gió biển mang hơi muối quanh năm. Đây là thứ khiến cách nuôi ở Cà Mau không giống các vùng khác, dù cùng một loài ong.
Bảng dưới là nhịp chung ở Cà Mau. Năm nào thời tiết bất thường thì xê dịch, nhưng khuôn thì ổn định.
| Giai đoạn | Tình hình | Đàn ong | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| tháng 5 đến tháng 11 | Mưa đều, hoa nhiều | Lên nhanh nhất | Tách đàn, để đàn tích trữ |
| Cuối mùa mưa | Hoa thưa dần | Dự trữ dày | Thu mật đợt chính |
| tháng 12 đến tháng 4 | Khô, ít hoa | Ăn vào dự trữ | Để yên, chống kiến |
| tháng 3 và tháng 4 | nắng gắt, mặn xâm nhập sâu, nhiều nơi thiếu nước ngọt | Khó khăn nhất | Không tách, không thu |
| tràm U Minh nở vào khoảng tháng 12 đến tháng 3 | Đợt hoa lớn | Tích mật nhanh | Chuẩn bị trước một tháng |
Ở Cà Mau, quãng đáng lo là tháng 3 và tháng 4. Lý do: nắng gắt, mặn xâm nhập sâu, nhiều nơi thiếu nước ngọt.
Trong quãng này đàn sống bằng phần đã tích từ trước. Chúa giảm đẻ, quân hao dần, hoạt động ở cửa tổ thưa hẳn.
Nhiều người thấy vậy tưởng đàn bệnh nên mở thùng kiểm tra liên tục. Càng mở đàn càng đuối, vì mỗi lần mở là một lần đàn phải trám lại và điều hoà lại nhiệt độ.
Việc đúng là để yên, chỉ nhìn cửa tổ và bảo đảm chống kiến.
Thứ nhất, hơi muối từ gió biển làm thùng gỗ mau mục và kim loại mau gỉ.
Thứ hai, mưa nhiều nhất nước nên tổ luôn trong tình trạng ẩm.
Thứ ba, mặn xâm nhập làm nhiều cây nguồn hoa chết dần vào mùa khô.
Ba thứ này không gặp cùng lúc ở mọi vùng, nên người nuôi ở Cà Mau phải điều chỉnh riêng chứ không áp nguyên hướng dẫn chung. Cách phổ biến ở đây là đặt tổ ven rừng tràm hoặc quanh vườn nhà, dùng gỗ chịu ẩm.
Chỗ đặt tổ nên kê khoảng một mét, ưu tiên chống ẩm hơn chống ngập. Chọn nơi có nắng buổi sáng và được che phần chiều.
Lịch tách đàn bám theo mùa mưa tháng 5 đến tháng 11, tránh tách sát tháng 3 và tháng 4.
Thu mật vào cuối mùa mưa, chừa lại phần dự trữ đủ cho đàn qua mùa khô. Đây là điểm quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất.
Trồng bổ sung vài vạt hoa chịu hạn quanh khu đặt tổ để lấp quãng thiếu.
rừng tràm U Minh Hạ và vùng nước lợ, gió biển mang hơi muối quanh năm Vì vậy nuôi được nhưng phải điều chỉnh, không thể làm y như vùng khác. Người nuôi ở đây thường đặt tổ ven rừng tràm hoặc quanh vườn nhà, dùng gỗ chịu ẩm.
tháng 3 và tháng 4, do nắng gắt, mặn xâm nhập sâu, nhiều nơi thiếu nước ngọt. Trong quãng này việc tốt nhất là để yên cho đàn.
Đợt lớn nhất thường là tràm U Minh nở vào khoảng tháng 12 đến tháng 3. Ngoài ra còn nguồn nền từ tràm, dừa nước và lớp hoa dại quanh vườn.
Mật ở đây hương tràm đậm, màu sẫm hơn mật vườn, được ưa chuộng. Đó là do nguồn hoa của vùng chứ không phải do giống ong khác nhau.
Khoảng khoảng một mét, ưu tiên chống ẩm hơn chống ngập. Con số này tính theo đặc thù của vùng chứ không có mức chung cho mọi nơi.
Hướng dẫn chung trên mạng phần lớn viết cho vùng khác. Những chỗ cần sửa lại khi áp dụng vào điều kiện thực tế của Cà Mau và miền Tây.
Tháng nào nên tách đàn, tháng nào thu mật, tháng nào chỉ nên để yên cho đàn. Lịch cả năm dành cho người nuôi ong dú tại Cà Mau.
Mùa khô ở Cà Mau kéo dài tháng 12 đến tháng 4 và là phép thử với mọi đàn. Những gì đàn cần và những gì người nuôi nên tránh trong quãng này.
Mùa mưa Cà Mau vừa là cơ hội vừa là rủi ro. Danh sách việc cần làm trước khi mưa lớn, để đàn tận dụng được mùa hoa mà không mất tổ vì đổ hay ẩm.
Ong dú chịu được khoảng nhiệt nào và độ ẩm bao nhiêu là quá cao. Đối chiếu với điều kiện thực tế ở Cà Mau để biết khi nào thật sự cần can thiệp.
Mưa lớn, gió mạnh, nắng hạn kéo dài đều có thể làm mất đàn trong một đêm. Cách phòng trước và xử lý sau ở điều kiện Cà Mau.
Nuôi ong dú tại Cà Mau: cực nam đất nước, rừng tràm U Minh Hạ, nước lợ và mặn xâm nhập, mưa nhiều tháng 5–11, gió biển. Nguồn hoa tràm là chủ lực, mật mang vị rất riêng.